महाराष्ट्र शासन | Government of Maharashtra
🚨 आपत्कालीन: ११२
सत्यमेव जयते

ग्रामपंचायत शिवनेरी

डिजिटल ग्रामपंचायत महापोर्टल व नागरिक सेवा प्रणाली

“स्मार्ट व्हिलेज, एम्पावर्ड पीपल” | समृद्ध वारसा, लोककला व ग्रामीण पर्यटन अभियान

सांस्कृतिक घडामोडी 🚩 वार्षिक ग्रामदैवत चैत्र पौर्णिमा यात्रा महोत्सव संपन्न. | 🏡 सह्याद्री कृषी पर्यटन व होम स्टेसाठी आगाऊ बुकिंग सुरू. | 🎙️ “गावचा आवाज” अंतर्गत गावातील स्वातंत्र्यलढ्याच्या व जुन्या आठवणींची ऑडिओ मालिका ऐका! | 🌾 सेंद्रिय गूळ व महिला बचत गटांच्या गावरान उत्पादनांची थेट खरेदी उपलब्ध.
🏛️ मुख्यपृष्ठ › आमचे गाव - ओळख आणि संस्कृती (Identity & Culture)
🚩
🚩 छत्रपती शिवरायांच्या पदस्पर्शाने पावन झालेली ऐतिहासिक भूमी

आमचे गाव - गौरवशाली ओळख, संस्कृती व वारसा

११व्या शतकातील हेमाडपंथी सिद्धेश्वर शिवमंदिर, सह्याद्रीच्या कुशीतील निसर्गसंपन्न परिसर, समृद्ध वारकरी भजन परंपरा, पारंपारिक लोककला, अस्सल गावरान चव आणि पर्यटकांसाठी आपुलकीचे होमस्टे.

ऐतिहासिक वैभव व परंपरा

📜 गावाचा इतिहास आणि पारंपारिक उत्सव

शिवनेरी गावचा शेकडो वर्षांचा देदीप्यमान इतिहास आणि अखंड चालत आलेली सण-उत्सवांची समृद्ध परंपरा.

🏰

शिवकालीन पार्श्वभूमी व स्वातंत्र्य लढा

शिवनेरी गावाला छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या पदस्पर्शाचा पावन वारसा लाभला आहे. किल्ले शिवनेरीच्या पायथ्याशी वसलेल्या या गावात स्वराज्याच्या सैन्यासाठी आवश्यक असणारे शूर मावळे, घोडेस्वार आणि रसद पुरवठा केंद्र होते. पेशवेकालीन कागदपत्रांमध्ये शिवनेरी गावाचा उल्लेख “सुपे परगण्यातील जलसमृद्ध व बागायती गाव” असा आढळतो.

भारताच्या १९४२ च्या ‘चले जाव’ स्वातंत्र्यलढ्यात शिवनेरी गावातील देशभक्तांनी सक्रिय सहभाग नोंदवला होता. कै. बापूराव मारुती शिंदे यांच्या नेतृत्वाखाली गावच्या तरुणांनी रेल्वेमार्ग रोखणे व भूमिगत चळवळीत योगदान दिले. भारत सरकारने गावाला ताम्रपट देऊन गौरविले आहे.

११ वे शतक
प्राचीन शिवमंदिर स्थापना
१९४२
स्वातंत्र्यलढ्यातील योगदान
१००%
वारकरी भजन परंपरा
🎉

पारंपारिक सण व वार्षिक उत्सव

🚩
चैत्र पौर्णिमा वार्षिक ग्रामदैवत जत्रा
काळभैरवनाथ व सिद्धेश्वर उत्सव | कुस्त्यांचा जंगी फड व महाप्रसाद (एप्रिल)
🐂
पारंपारिक पोळा महोत्सव
बैलजोड्यांची वाद्यांच्या गजरात मिरवणूक, तोरण बांधणे व शेतकरी सन्मान (ऑगस्ट)
🐘
भव्य गणेशोत्सव व लेझीम मिरवणूक
१० दिवस सांस्कृतिक कार्यक्रम, पथनाट्ये, रक्तदान शिबिर व पारंपरिक लेझीम
🚩
आषाढी वारी पालखी मुक्काम सोहळा
संत ज्ञानेश्वर महाराज पालखी सोहळा मुक्कामादरम्यान १०,००० वारकऱ्यांना मोफत अन्नदान
स्थापत्य व धार्मिक वैभव

🏛️ स्थानिक मंदिरे, ऐतिहासिक बारव व वारसा स्थळे

गावातील ११व्या शतकातील शिल्पकला, पुरातन दगडी विहिरी आणि संरक्षणात्मक तटबंदी.

११वे शतक (हेमाडपंथी)
श्री सिद्धेश्वर शिवमंदिर
काळ्या पाषाणातील शिल्पकला

शिलाहारकालीन स्थापत्यकलेचा उत्कृष्ट नमुना. गाभारा, सभामंडप आणि अखंड दगडात कोरलेली नंदीमूर्ती हे भाविकांचे मुख्य आकर्षण आहे.

📍 ठिकाण: गावठाण मध्य | 🕒 दर्शन: पहाटे ५ ते रात्री ९
ग्रामदैवत
काळभैरवनाथ मंदिर
गावचे संरक्षक दैवत

गावाचे मुख्य ग्रामदैवत. चैत्र पौर्णिमेला येथे वार्षिक यात्रा भरते. नवसाला पावणारे दैवत म्हणून पंचक्रोशीत प्रसिद्ध.

📍 ठिकाण: भैरवनाथ चौक | 🕒 दर्शन: स. ६ ते सा. ८:३०
पुरातन जलसंधारण
शिवकालीन दगडी बारव
प्राचीन पायऱ्यांची विहीर

३०० वर्षांपूर्वी बांधलेली अष्टकोनी दगडी बारव. ग्रामपंचायतीने नुकतेच गाळ काढून याचे सुशोभीकरण व संवर्धन केले आहे.

📍 ठिकाण: विठ्ठल मंदिर परिसर | 💧 जलक्षमता: ५ लाख लिटर
वारकरी पीठ
श्री विठ्ठल-रुक्मिणी मंदिर
अखंड हरिनाम सप्ताहाचे केंद्र

गावातील वारकरी संप्रदायाचे मुख्य केंद्र. दर एकादशीला येथे काकड आरती, भजन आणि ज्ञानेश्वरी पारायण अखंड चालते.

📍 ठिकाण: वारकरी आळी | 🕒 दर्शन: अहोरात्र खुले
लोकसंस्कृती व क्रीडा वारसा

🥁 लोककला, संगीत, लेझीम आणि मर्दानी खेळ

गावातील पारंपारिक लोककला पथके, राज्यस्तरीय लेझीम संघ आणि छत्रपती कालीन मर्दानी खेळांचा वारसा.

🥁

शिवनेरी पारंपरिक लेझीम पथक

राज्यस्तरीय सुवर्णपदक विजेते

गावातील ६० तरुण-तरुणींचे पारंपरिक घाटी लेझीम पथक. तालावर अचूक फेर धरणारे आणि विविध रचना साकारणारे हे पथक संपूर्ण महाराष्ट्रात प्रसिद्ध आहे.

प्रशिक्षक: श्री. मारुती जाधव | सराव: दर रविवारी सायंकाळी
⚔️

पारंपरिक मर्दानी खेळ आखाडा

दांडपट्टा, लाठीकाठी व कुस्ती

शिवकालीन युद्धकलेचे जतन करणारा गावातील तालमीचा आखाडा. लाठीकाठी, दांडपट्टा, फरीगदगा आणि मातीतील कुस्तीचे मोफत प्रशिक्षण दिले जाते.

वस्ताद: श्री. नामदेव भोसले (पैलवान) | ५०+ प्रशिक्षणार्थी
🪕

शाहिरी, पोवाडा व भारुड परंपरा

जनजागृती व प्रबोधन मंडळ

संत एकनाथ महाराजांच्या भारुडांवरून व्यसनमुक्ती, स्वच्छता आणि अंधश्रद्धा निर्मूलनाचा संदेश देणारी गावातील लोककलाकारांची सशक्त फळी.

प्रमुख: शाहीर विठ्ठल गायकवाड | ३० वर्षांची अखंड सेवा
ग्राम पर्यटन व कृषी संस्कृती

🏡 पर्यटकांसाठी ग्रामीण होम स्टे पर्याय (Village Homestays)

शहरी धावपळीपासून दूर अस्सल ग्रामीण जीवन, शेती अनुभव, गावरान चुलीवरचे जेवण आणि सुरक्षित मुक्कामाची व्यवस्था.

✓ महाराष्ट्र पर्यटन विकास महामंडळ (MTDC) नोंदणीकृत
कृषी पर्यटन ₹१,२०० / रात्र

सह्याद्री ॲग्रो होमस्टे

आमराईमध्ये वसलेले कौलारू घर. चुलीवरची भाकरी, पिठलं-ठेचा, विहिरीत पोहणे आणि ट्रॅक्टर सफारीचा आनंद.

👤 यजमान: श्री. तानाजी शिंदे
📞 संपर्क: ९८२२०XXXX१
⭐ सुविधा: ३ खोल्या, स्वतंत्र बाथ, Wi-Fi
निसर्ग निवास ₹१,५०० / रात्र

शिवतीर्थ कृषी पर्यटन केंद्र

डोंगर पायथ्याशी वसलेले केंद्र. सेंद्रिय भाजीपाला तोडणी, बैलगाडी सफारी, नक्षत्र वन फेरफटका आणि गावरान जेवण.

👤 यजमान: श्री. समाधान जगताप
📞 संपर्क: ९४२३०XXXX२
⭐ सुविधा: कौटुंबिक कॉटेज, खेळाचे मैदान
वारकरी सात्विक ₹१,००० / रात्र

वारकरी सदन ग्रामीण निवास

मंदिर परिसराजवळील शांत वातावरण. सात्विक शाकाहारी भोजन, सायंकाळी भजन-कीर्तन सहभाग आणि ध्यानधारणा.

👤 यजमान: सौ. सुमित्रा भोसले
📞 संपर्क: ९८५००XXXX४
⭐ सुविधा: पारंपारिक वाडा, सात्विक अन्न
ॲडव्हेंचर व तंबू ₹१,४०० / रात्र

निसर्ग ग्राम कुटीर

शेतातील तंबू निवास (Camping), शेकोटी, गावरान बासुंदी, तारांगण दर्शन आणि पक्षी निरीक्षण उपक्रम.

👤 यजमान: श्री. विलास कदम
📞 संपर्क: ९९२१०XXXX६
⭐ सुविधा: तंबू, शेकोटी, बार्बेक्यू
अनुभवाचे बोल व मौखिक इतिहास

🎙️ “गावचा आवाज” - ज्येष्ठ नागरिकांचे अनुभव व ज्ञान दालन

गावातील ८० ते ९० वर्षांच्या ज्येष्ठांनी सांगितलेल्या स्वातंत्र्यलढ्याच्या आठवणी, पारंपारिक जलव्यवस्था आणि शेतीचे जुने ज्ञान.

९२ वर्षे वय ▶ ४:३० मिनिटे

गावाचा स्वातंत्र्यलढा आणि जुन्या चावडीच्या आठवणी

कथक: श्री. दगडू बापू शिंदे (स्वातंत्र्यसैनिक सहकारी)

“१९४२ च्या आंदोलनात आम्ही कसा भुयारी मार्ग तयार केला आणि गावातील स्त्रियांनी सैन्याला कशी मदत केली...”

८८ वर्षे वय ▶ ६:१५ मिनिटे

पारंपारिक जलव्यवस्था व प्राचीन बारव रहस्य

कथक: सौ. पार्वतीबाई किसन कदम (वय ८८)

“दगडी बारवेत पाणी कसे खेळवले जायचे, उन्हाळ्यातही कधी विहिरी आटल्या नाहीत याचे जुने जलशास्त्र...”

८५ वर्षे वय ▶ ५:०० मिनिटे

गावरान देशी बियाणे व सेंद्रिय शेतीची ताकद

कथक: श्री. तुकाराम विठ्ठल भोसले (ज्येष्ठ शेतकरी)

“रासायनिक खते नसताना शेतातून किती समृद्ध धान्य पिकायचे, जुनी बाजरी व देशी ज्वारीचे संवर्धन...”

८० वर्षे वय ▶ ७:२० मिनिटे

वारकरी भजनाची परंपरा व गावची एकात्मता

कथक: ह.भ.प. मारुती महाराज गायकवाड

“गावातील सप्ताहात सर्व जाती-धर्माचे लोक एकाच पंगतीत कसे जेवायचे आणि वारकरी संतांची शिकवण...”

गावाचा अभिमान

🎖️ गावातील गौरवशाली व्यक्ती व कर्तृत्ववान सुपुत्र

स्वातंत्र्यसैनिक, राष्ट्रपती पदक विजेते शिक्षक, आंतरराष्ट्रीय कुस्तीपटू आणि कृषीभूषण शेतकरी.

🎖️
स्वातंत्र्यसैनिक

कै. बापूराव मारुती शिंदे

१९४२ च्या चले जाव आंदोलनातील प्रमुख सेनानी. भारत सरकारकडून ताम्रपट देऊन सन्मानित.

📚
राष्ट्रपती पदक विजेते शिक्षक

श्री. पांडुरंग विठ्ठल जाधव

ग्रामीण शिक्षण क्रांतीमध्ये उल्लेखनीय कार्य. ३५ वर्षे जिल्हा परिषद शाळेत अविरत ज्ञानदान.

🤼
महाराष्ट्र केसरी उपविजेता

पैलवान विजय नामदेव भोसले

राष्ट्रीय कुस्ती स्पर्धेत रौप्य पदक. शिवनेरी गावचे नाव क्रीडा क्षेत्रात उंचावणारे मल्ल.

🌾
कृषीभूषण शेतकरी

सौ. शारदाताई विलास कदम

ठिबक सिंचन व सेंद्रिय डाळिंब बागेतून आदर्श शेतीचे मॉडेल. राज्य शासनाचा कृषीभूषण पुरस्कार.

शेतकरी उत्पादक कंपन्या (FPO) व हस्तकला

🌾 शेतकरी उत्पादक कंपन्या (FPO) आणि अस्सल गावरान उत्पादने

गावातील ५००+ शेतकऱ्यांची एकत्र शक्ती: सेंद्रिय गूळ, हातसडीचे तांदूळ, मसाले, घोंगडी व गावरान मध.

FPO नोंदणी क्र: MH/PUN/FPO/2021/84

शिवनेरी किसान ॲग्रो प्रोड्युसर कंपनी लि.

५२० शेतकरी सभासद | केंद्र शासनाच्या SFAC अंतर्गत प्रमाणित

🌱

प्रमुख कार्य: उसापासून रासायनिक पावडरमुक्त सेंद्रिय गूळ आणि काकवी उत्पादन व थेट निर्यात. शेतकऱ्यांना रास्त भाव मिळवून देण्यासाठी थेट मुंबई-पुणे मॉलशी करार.

विशेष उत्पादने (थेट खरेदीसाठी उपलब्ध):
• सेंद्रिय गुळाची ढेप (₹६०/किलो)
• शुद्ध काकवी बॉटल (₹१२०/लिटर)
• हळद पावडर (₹२४०/किलो)
• गावरान तूरडाळ (₹१६०/किलो)
अध्यक्ष: श्री. सोपानराव शिंदे 📞 ९८२२०XXXX९
उमेद (MSRLM) संलग्न बचत गट फेडरेशन

सह्याद्री महिला ग्रामसंघ व हस्तकला केंद्र

२५ महिला बचत गट | २५०+ महिलांना स्वावलंबी रोजगार

🧺

प्रमुख कार्य: अस्सल गावरान काळा मसाला, पापड, शेवया, चुलीवरचे लाडू आणि पारंपारिक घोंगडी विणकाम. महिलांना महिन्याला ₹१२,००० ते ₹२०,००० हमखास उत्पन्न.

बचत गट उत्पादने (घरपोच सेवा):
• गावरान काळा मसाला (₹३५०/किलो)
• शुद्ध गाईचे तूप (₹८५०/लिटर)
• उडीद-मुगाचे पापड (₹२८०/किलो)
• हातमाग घोंगडी (₹१,२००/नग)
अध्यक्षा: सौ. मंदाताई पवार 📞 ९७६३०XXXX३