आमचे गाव - गौरवशाली ओळख, संस्कृती व वारसा
११व्या शतकातील हेमाडपंथी सिद्धेश्वर शिवमंदिर, सह्याद्रीच्या कुशीतील निसर्गसंपन्न परिसर, समृद्ध वारकरी भजन परंपरा, पारंपारिक लोककला, अस्सल गावरान चव आणि पर्यटकांसाठी आपुलकीचे होमस्टे.
📜 गावाचा इतिहास आणि पारंपारिक उत्सव
शिवनेरी गावचा शेकडो वर्षांचा देदीप्यमान इतिहास आणि अखंड चालत आलेली सण-उत्सवांची समृद्ध परंपरा.
शिवकालीन पार्श्वभूमी व स्वातंत्र्य लढा
शिवनेरी गावाला छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या पदस्पर्शाचा पावन वारसा लाभला आहे. किल्ले शिवनेरीच्या पायथ्याशी वसलेल्या या गावात स्वराज्याच्या सैन्यासाठी आवश्यक असणारे शूर मावळे, घोडेस्वार आणि रसद पुरवठा केंद्र होते. पेशवेकालीन कागदपत्रांमध्ये शिवनेरी गावाचा उल्लेख “सुपे परगण्यातील जलसमृद्ध व बागायती गाव” असा आढळतो.
भारताच्या १९४२ च्या ‘चले जाव’ स्वातंत्र्यलढ्यात शिवनेरी गावातील देशभक्तांनी सक्रिय सहभाग नोंदवला होता. कै. बापूराव मारुती शिंदे यांच्या नेतृत्वाखाली गावच्या तरुणांनी रेल्वेमार्ग रोखणे व भूमिगत चळवळीत योगदान दिले. भारत सरकारने गावाला ताम्रपट देऊन गौरविले आहे.
पारंपारिक सण व वार्षिक उत्सव
🏛️ स्थानिक मंदिरे, ऐतिहासिक बारव व वारसा स्थळे
गावातील ११व्या शतकातील शिल्पकला, पुरातन दगडी विहिरी आणि संरक्षणात्मक तटबंदी.
शिलाहारकालीन स्थापत्यकलेचा उत्कृष्ट नमुना. गाभारा, सभामंडप आणि अखंड दगडात कोरलेली नंदीमूर्ती हे भाविकांचे मुख्य आकर्षण आहे.
गावाचे मुख्य ग्रामदैवत. चैत्र पौर्णिमेला येथे वार्षिक यात्रा भरते. नवसाला पावणारे दैवत म्हणून पंचक्रोशीत प्रसिद्ध.
३०० वर्षांपूर्वी बांधलेली अष्टकोनी दगडी बारव. ग्रामपंचायतीने नुकतेच गाळ काढून याचे सुशोभीकरण व संवर्धन केले आहे.
गावातील वारकरी संप्रदायाचे मुख्य केंद्र. दर एकादशीला येथे काकड आरती, भजन आणि ज्ञानेश्वरी पारायण अखंड चालते.
🥁 लोककला, संगीत, लेझीम आणि मर्दानी खेळ
गावातील पारंपारिक लोककला पथके, राज्यस्तरीय लेझीम संघ आणि छत्रपती कालीन मर्दानी खेळांचा वारसा.
शिवनेरी पारंपरिक लेझीम पथक
राज्यस्तरीय सुवर्णपदक विजेतेगावातील ६० तरुण-तरुणींचे पारंपरिक घाटी लेझीम पथक. तालावर अचूक फेर धरणारे आणि विविध रचना साकारणारे हे पथक संपूर्ण महाराष्ट्रात प्रसिद्ध आहे.
पारंपरिक मर्दानी खेळ आखाडा
दांडपट्टा, लाठीकाठी व कुस्तीशिवकालीन युद्धकलेचे जतन करणारा गावातील तालमीचा आखाडा. लाठीकाठी, दांडपट्टा, फरीगदगा आणि मातीतील कुस्तीचे मोफत प्रशिक्षण दिले जाते.
शाहिरी, पोवाडा व भारुड परंपरा
जनजागृती व प्रबोधन मंडळसंत एकनाथ महाराजांच्या भारुडांवरून व्यसनमुक्ती, स्वच्छता आणि अंधश्रद्धा निर्मूलनाचा संदेश देणारी गावातील लोककलाकारांची सशक्त फळी.
🏡 पर्यटकांसाठी ग्रामीण होम स्टे पर्याय (Village Homestays)
शहरी धावपळीपासून दूर अस्सल ग्रामीण जीवन, शेती अनुभव, गावरान चुलीवरचे जेवण आणि सुरक्षित मुक्कामाची व्यवस्था.
सह्याद्री ॲग्रो होमस्टे
आमराईमध्ये वसलेले कौलारू घर. चुलीवरची भाकरी, पिठलं-ठेचा, विहिरीत पोहणे आणि ट्रॅक्टर सफारीचा आनंद.
शिवतीर्थ कृषी पर्यटन केंद्र
डोंगर पायथ्याशी वसलेले केंद्र. सेंद्रिय भाजीपाला तोडणी, बैलगाडी सफारी, नक्षत्र वन फेरफटका आणि गावरान जेवण.
वारकरी सदन ग्रामीण निवास
मंदिर परिसराजवळील शांत वातावरण. सात्विक शाकाहारी भोजन, सायंकाळी भजन-कीर्तन सहभाग आणि ध्यानधारणा.
निसर्ग ग्राम कुटीर
शेतातील तंबू निवास (Camping), शेकोटी, गावरान बासुंदी, तारांगण दर्शन आणि पक्षी निरीक्षण उपक्रम.
🎙️ “गावचा आवाज” - ज्येष्ठ नागरिकांचे अनुभव व ज्ञान दालन
गावातील ८० ते ९० वर्षांच्या ज्येष्ठांनी सांगितलेल्या स्वातंत्र्यलढ्याच्या आठवणी, पारंपारिक जलव्यवस्था आणि शेतीचे जुने ज्ञान.
गावाचा स्वातंत्र्यलढा आणि जुन्या चावडीच्या आठवणी
“१९४२ च्या आंदोलनात आम्ही कसा भुयारी मार्ग तयार केला आणि गावातील स्त्रियांनी सैन्याला कशी मदत केली...”
पारंपारिक जलव्यवस्था व प्राचीन बारव रहस्य
“दगडी बारवेत पाणी कसे खेळवले जायचे, उन्हाळ्यातही कधी विहिरी आटल्या नाहीत याचे जुने जलशास्त्र...”
गावरान देशी बियाणे व सेंद्रिय शेतीची ताकद
“रासायनिक खते नसताना शेतातून किती समृद्ध धान्य पिकायचे, जुनी बाजरी व देशी ज्वारीचे संवर्धन...”
वारकरी भजनाची परंपरा व गावची एकात्मता
“गावातील सप्ताहात सर्व जाती-धर्माचे लोक एकाच पंगतीत कसे जेवायचे आणि वारकरी संतांची शिकवण...”
🎖️ गावातील गौरवशाली व्यक्ती व कर्तृत्ववान सुपुत्र
स्वातंत्र्यसैनिक, राष्ट्रपती पदक विजेते शिक्षक, आंतरराष्ट्रीय कुस्तीपटू आणि कृषीभूषण शेतकरी.
कै. बापूराव मारुती शिंदे
१९४२ च्या चले जाव आंदोलनातील प्रमुख सेनानी. भारत सरकारकडून ताम्रपट देऊन सन्मानित.
श्री. पांडुरंग विठ्ठल जाधव
ग्रामीण शिक्षण क्रांतीमध्ये उल्लेखनीय कार्य. ३५ वर्षे जिल्हा परिषद शाळेत अविरत ज्ञानदान.
पैलवान विजय नामदेव भोसले
राष्ट्रीय कुस्ती स्पर्धेत रौप्य पदक. शिवनेरी गावचे नाव क्रीडा क्षेत्रात उंचावणारे मल्ल.
सौ. शारदाताई विलास कदम
ठिबक सिंचन व सेंद्रिय डाळिंब बागेतून आदर्श शेतीचे मॉडेल. राज्य शासनाचा कृषीभूषण पुरस्कार.
🌾 शेतकरी उत्पादक कंपन्या (FPO) आणि अस्सल गावरान उत्पादने
गावातील ५००+ शेतकऱ्यांची एकत्र शक्ती: सेंद्रिय गूळ, हातसडीचे तांदूळ, मसाले, घोंगडी व गावरान मध.
शिवनेरी किसान ॲग्रो प्रोड्युसर कंपनी लि.
५२० शेतकरी सभासद | केंद्र शासनाच्या SFAC अंतर्गत प्रमाणित
प्रमुख कार्य: उसापासून रासायनिक पावडरमुक्त सेंद्रिय गूळ आणि काकवी उत्पादन व थेट निर्यात. शेतकऱ्यांना रास्त भाव मिळवून देण्यासाठी थेट मुंबई-पुणे मॉलशी करार.
सह्याद्री महिला ग्रामसंघ व हस्तकला केंद्र
२५ महिला बचत गट | २५०+ महिलांना स्वावलंबी रोजगार
प्रमुख कार्य: अस्सल गावरान काळा मसाला, पापड, शेवया, चुलीवरचे लाडू आणि पारंपारिक घोंगडी विणकाम. महिलांना महिन्याला ₹१२,००० ते ₹२०,००० हमखास उत्पन्न.
🖼️ “व्हर्च्युअल गॅलरी” - जुन्या छायाचित्रांचा ऐतिहासिक संग्रह
१९५० ते १९८० च्या दशकातील शिवनेरी गावची जुनी चावडी, दुष्काळातील श्रमदान आणि पारंपारिक सण.
सोशल मीडिया पुनर्निर्देशन
@handle
आपण महाराष्ट्र शासन / ग्रामपंचायत शिवनेरीच्या अधिकृत बाह्य सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवर जात आहात.